Dutch Blog

Last updated: October 21, 2016

Opvoeding&Wetenschap volgt kritisch de ontwikkelingen in het onderzoek naar kinderen en jeugdigen, opvoeding en onderwijs, en hoe over dit onderzoek wordt bericht in de media. Website:www.opvoeding-wetenschap.nl

Logo O&W

                                    Transfermarkt voor wetenschappers

Datum: 29 oktober, 2016.
Dit is niet een bericht over een hoax; dezelfde emails ontvingen enige tijd geleden twee Amerikaanse collega’s. Zij reageerden positief op het verzoek en ontvingen inderdaad enkele jaren het riante bedrag van 75,000 dollar per jaar voor tweemaal twee weken werkbezoek aan Saudi-Arabia. Een van de collega’s was niet in staat het land te bezoeken maar zag toch het honorarium op zijn (persoonlijke) rekening gestort.

king-saud-university-invitation

Hieronder is de link naar het complete email bericht.

king-saud-collaboration-with-your-research-group

Waarom zou je het aanbod accepteren of weigeren? Een lastige vraag waarover in het verleden voetbaltrainers als Bert van Marwijk hun hoofd hebben gebroken. Overigens moeten we in dit verband met metaforen waarin hoofden een hoofdrol spelen erg voorzichtig zijn zoals bijgaand Volkskrant bericht laat zien.

van-marwijk-in-hoofdrol-de-volkskrant-blendle

Boycot van en door wetenschappers vind ik geen goed idee. Wetenschap is een universele bedrijvigheid en communicatie over landsgrenzen heen is zelfs essentieel voor haar groei en bloei. In veel landen moeten wetenschappers onder abominabele politieke of economische omstandigheden hun werk doen, en iedere steun van buiten is daarbij welkom. De vraag is echter of de King Saud University wel het doel heeft samenwerking te bevorderen. Beide Amerikaanse collega’s hadden naar eigen gevoel niets kunnen bijdragen aan het onderzoek aldaar, behalve hun publicaties op basis van elders uitgevoerd onderzoek, en hun prestige als Highly Cited Researchers.

Is dat voldoende rechtvaardiging om op het verzoek in te gaan?

                                    Waarom ouder worden?
Datum: 16 oktober, 2016.
In het Nederlands is deze titel ambigu maar het is de letterlijke vertaling van de bespreking van Gopnik’s boek over de ouder als tuinman of als timmerman. Dat boek besprak ik enkele weken geleden op deze blog naar aanleiding van Dick Swaab’s ‘Creatieve brein’. Nu is er een uitgebreide en uiterst kritische bespreking van Gopnik’s ‘The gardener and the carpenter’ verschenen in the New York Review of Books, zie:

why-be-a-parent_-_-by-marcia-angell-_-the-new-york-review-of-books-gopnik-review

In deze bespreking laat Angell zien dat tuinman en timmerman beiden stromannen zijn (overigens in het Nederlands allemaal mannelijke metaforen voor ouders). De werkelijkheid is dat de meeste ouders in de opvoeding een mengvorm van tuinieren en timmeren gebruiken om hun kinderen bij te staan en soms te sturen in hun ontwikkeling. Waar kinderen misschien overmatig gestuurd worden is bij de voorbereiding op en begeleiding in het onderwijs. Succes in het onderwijs bepaalt de kansen van kinderen op de arbeids- en huwelijksmarkt, en moderne ouders hebben er bijna alles voor over om dat succes mogelijk te maken. De kloof tussen (bijna) arm en (super) rijk is in de Verenigde Staten en elders gegroeid en voor velen aan de onderkant onoverbrugbaar geworden. Dat maakt ouders onzeker over de toekomst van hun kinderen, waardoor de balans tussen tuinieren en timmeren soms doorslaat naar een sturende aanpak.

Het is goed om te zien hoe opvoedingswetenschap in een breed gelezen tijdschrift als de New York Review of Books uitgebreid aan bod komt.

                                    Gehechtheid in Beijing
Datum: 12 oktober, 2016.
Vorige week was ik illegaal in Beijing: mijn instituutsdirecteur, Eric Fischer, gaf (nog) geen toestemming, eerst omdat hij een vakantietrip vermoedde, daarna omdat het nut ervan voor het Leidse Instituut Pedagogische Wetenschappen hem niet duidelijk was.

Jarenlang heb ik uitnodigingen afgeslagen om naar China te komen en er voordrachten en workshops te houden. De reis is nogal lang, meer dan 10 uur vliegen, trage grenscontrole, en dan nog met de auto van het vliegveld door het immense Beijing. Verder is de jetlag een belemmering. De vlucht naar China vindt ‘s nachts plaats en het dag-nacht ritme verschuift 6 uur, met slaapgebrek als gevolg. En dat alles niet alleen op de heenreis maar ook terug.

Maar China is een bijzonder land, niet alleen voor vakantiegangers maar ook voor gedragswetenschappers, en de ongemakken op reis meer dan de moeite waard.

Het land telt 1.4 miljard inwoners en miljoenen kinderen. De dominante gezinsvorm is bijzonder omdat doorgaans ook grootouders deel uitmaken van het primaire gezin dat vaak niet meer dan 1 kind telt. Door binnenlandse migratie van ouders van platteland naar de grote steden blijft een groot aantal kinderen achter bij de grootouders. De vraag is wat het betekent voor de ontwikkeling om enig kind te zijn en ver weg van de ouders door de grootouders te worden opgevoed.

China is een goed voorbeeld van een slechte onderzoekspraktijk in de pedagogiek en ontwikkelingspsychologie. De meeste studies vinden plaats in WEIRD landen: Western Educated, Industrialized, Rich, and Democratic countries (Henrich et al., 2010), en China is daarvan geen onderdeel. Naar schatting 90% van de wereldbevolking blijft daardoor buiten beschouwing, terwijl er toch de pretentie is dat het onderzoek en de theorieën wereldwijde geldigheid hebben.

Wereldwijde geldigheid is ook een nuttige hypothese maar moet wel telkens getoetst worden. Zo’n hypothese is dat gehechtheid een universeel verschijnsel is: ieder kind zou gehecht raken aan een beschermende opvoeder, en voorlopig wijst het schaarse onderzoek naar gehechtheid in China uit dat dit inderdaad ook voor dat land opgaat.
handbook-culture-chapter-3rd-edition-figure-1
Zie figuur handbook-culture-chapter-3rd-edition-figure-1-jpg
De figuur is uit het Handbook of Attachment, 2016, 3th Edition, hoofdstuk: Cross-cultural patterns of attachment (auteurs: J. Mesman, M.H. van IJzendoorn, A. Sagi). De figuur laat zien dat gehechtheid ook in China op de gebruikelijke wijze is verdeeld in veilige en angstige classificaties maar dat nog heel weinig bekend is over de relatie tussen sensitief opvoeden en kwaliteit van de gehechtheid, een kernhypothese uit de gehechtheidstheorie.

Probleem is dat door gebrek aan training de meeste Chinese studies naar gehechtheid gebrekkig uitgevoerd zijn, en eigenlijk is er maar 1 studie waarbij de metingen voor gehechtheid op verantwoorde manier zijn uitgevoerd (Archer et al., 2015). Cruciale vragen naar de relatie tussen sensitiviteit van ouders en grootouders voor hun kind en de kwaliteit van gehechtheid van dit kind blijven onbeantwoord, en ook experimentele interventies gericht op verhoging van de pedagogische sensitiviteit en verbetering van de band tussen kind en opvoeders ontbreken.

Er is dringend behoefte bij Chinese collega’s en hun medewerkers en studenten aan training door experts in toepassing van ingewikkelde meetinstrumenten zodat ze op termijn hun eigen varianten kunnen ontwikkelen en gedegen onderzoek opzetten naar vragen die vooral voor hun land van groot belang zijn. Vorige week heeft een groep van 15 hoogleraren, postdocs en promovendi intensief studie gemaakt van een centraal meetinstrument uit de gehechtheidstheorie —de ‘Strange Situation Procedure’ (Ainsworth et al., 1978).
SSP workshop China
zie foto china-ssp-workshop-october-2016

Het is de vraag of dit werk voor mij persoonlijk of voor ons Leidse instituut iets oplevert. Ik vermoed eigenlijk van niet. Toch was die opbrengst een criterium voor de instituutsdirecteur Eric Fischer om wel of niet zijn toestemming voor het werkbezoek te geven. Dat staat haaks op de gedachte dat wetenschap grenzeloos is.

De vliegreis naar Beijing begon overigens met machinepech. Het vliegtuig was al vertrokken toen de piloot constateerde dat er teveel kerosine werd verbruikt. Dat bleek te wijten aan een kapotte vleugel, reden om rechtsomkeer te maken, maar niet voordat een groot deel van de kerosinevoorraad was geloosd ten noorden van het prachtige eiland Schiermonnikoog, hopelijk bij wind vanuit het zuiden. Vier uur later vertrokken we weer. De landing in Beijing was onthullend: de stad lag onder een reusachtige grijze deken van smog en wat dat betekent voor de bewoners werd snel duidelijk. In de stad dragen veel mensen maskers voor de mond, en de lucht is inderdaad bijna verstikkend.

De bewoners zijn zich zeer bewust van de onhoudbaar slechte luchtkwaliteit die ook voor de gezondheid van kinderen een groot probleem moet vormen. Voorlopig is een werkbezoek aan Beijing niet aan te bevelen, laat staan daar een vakantie vieren. Onze instituutsdirecteur Eric Fischer hoeft niet bezorgd te zijn voor een snelle herhaling van deze illegale trip naar het verre oosten. Wie weet heeft hij intussen besloten post hoc zijn toestemming te geven, zo niet dan waren het toch nuttig bestede vakantiedagen, daar in China.

                                    Dick Swaab en het misverstand opvoeding
“Ik denk niet dat je kunt opvoeden” zei Dick Swaab in een interview in De Volkskrant naar aanleiding van het verschijnen van zijn boek ‘Het creatieve brein’ (2016). Dit lijkt als twee druppels water op de stelling van Alison Gopnik in haar boek ‘The gardener and the carpenter’ (2016): opvoeden is onzinnig want ineffectief (‘parenting is a mug’s game’ loc. 397 e-Book, zie ook De Groene Amsterdammer over de vader als ubermoeder). Beide auteurs verbreiden een misverstand over wat opvoeding is, en beiden vinden opvoeding wel degelijk cruciaal –maar dan opvoeding van een bepaald type.

swaab-cover-creatieve-brein

Swaabs misverstand over opvoeding wordt duidelijk in hetzelfde citaat waarin hij beweert dat je niet kunt opvoeden, want hij stelt direct na die even boude als ongelukkige bewering eigenlijk precies het tegenovergestelde: “Wat je moet doen, is kinderen een warme, veilige, stimulerende omgeving geven waardoor ze de capaciteiten waarmee ze geboren zijn kunnen ontwikkelen”.

swaab-volkskrant-23-09-2016
Kinderen een warme, veilige en stimulerende omgeving bieden, waar hebben we dit eerder gehoord? Swaab ontpopt zich hier als een ware buikspreker van John Bowlby en Mary Ainsworth die al een halve eeuw geleden opperden dat niet sturen maar sensitief reageren op behoeften van het kind aan warmte en veiligheid, en aan ruimte voor verkenning van de omgeving centraal zou moeten staan in de opvoeding. En de afgelopen 3 decennia hebben pedagogen en ontwikkelingspsychologen de invloed van dat type opvoeding op de ontwikkeling van kinderen met een massa empirisch bewijsmateriaal aangetoond. Sensitieve opvoeding is een centraal onderdeel van de gehechtheidstheorie die de ontwikkeling van de band tussen kind en zijn opvoeders beschrijft en probeert te verklaren (zie Cassidy & Shaver, 2016).

bowlby-biography-darwin-cover

Dick Swaab is een groot bewonderaar van Charles Darwin, inderdaad veruit de belangrijkste gedragswetenschapper ooit, en het is misschien geen toeval dat Bowlby en Ainsworth de grondleggers waren van de gehechtheidstheorie –de eerste toepassing van Darwins evolutietheorie op ontwikkeling en opvoeding van kinderen. Swaab stelt in het Volkskrant interview ook: “Je kunt een kind op jonge leeftijd verwaarlozen en dat geeft permanent problemen”. Alweer is de overeenkomst met Bowlby’s werk opvallend. Dat werk begon met de bestudering van pedagogische verwaarlozing van kinderen in naoorlogse weeshuizen. In de laatste 10 jaar hebben gehechtheidsonderzoekers de desastreuze invloed van verwaarlozing op de fysieke groei en op de neurale, cognitieve en sociaal-emotionele ontwikkeling van kinderen in tehuizen in detail beschreven. Juist dit onderzoek laat geen enkele twijfel: sensitieve opvoeding is cruciaal voor alle facetten van de kinderlijke ontwikkeling (zie McCall, Van IJzendoorn, Juffer & Groza, 2011).
vader-als-ubermoeder-de-groene-21-09-2016
Precies hetzelfde misverstand over opvoeding bij Swaab is ook te vinden bij Alison Gopnik met haar stelling dat opvoeden onzinnig is. Zij zet zich enerzijds sterk af tegen opvoeden in de vorm van sturen (de opvoeder als timmerman), maar tegelijkertijd is ze enthousiast over de gehechtheidstheorie en hoe daarin de invloed van sensitief opvoeden op de ontwikkeling van kinderen zichtbaar is gemaakt (de opvoeder als tuinier). Net als Swaab pleit ook zij voor opvoeden als het scheppen van een veilige en warme omgeving (‘a protected space’, loc. 379, eBook) waarin kinderen zich vrij voelen om nieuwe vormen van denken en doen uit te proberen en de omgeving te verkennen. En ook dat is natuurlijk opvoeden –zoals uitgebreid bestudeerd in de gehechtheidstheorie.
gopnik-cover-gardener-2
Gopnik haalt uit naar moderne ouders die menen dat hun kinderen maakbaar zijn en dat ze zorgvuldig stapje voor stapje in goede banen geleid en klaargestoomd moeten worden voor de steeds competitievere en ingewikkelder samenleving. Daarbij zouden ze te weinig ruimte laten voor de kinderen om zichzelf en hun omgeving te ontdekken en soms ook gewoon een beetje aan te modderen. Of dit beeld van de moderne ouder juist is of een karikatuur om een ‘lossere’ vorm van opvoeden te profileren staat nog te bezien. In ieder geval is het vinden van een balans tussen veiligheid en exploratie de kern van sensitief opvoeden, en die balans is misschien voor ieder kind anders, afhankelijk van zijn begaafdheden en temperament maar ook van de omgeving waarin het opgroeit. Dat is creatieve opvoeding en die is wel degelijk cruciaal voor het opgroeiend kind.

Literatuur

Cassidy, J. and Shaver, P.R. (Eds.), Handbook of Attachment, 3rd Edition. New York, Guilford Press.

Gopnik, A. (2016). The Gardener and the Carpenter: What the New Science of Child Development Tells Us about the Relationship between Parents and Children. London, the Bodley Head.

McCall, R.B., Van IJzendoorn, M.H., Juffer, F., Groza, V.K., & Groark, C. J. (Eds.) (2011). Children without Permanent Parental Care: Research, Practice, and Policy. Monographs of the Society for Research of Child Development.

M.H. van IJzendoorn
Leiden, Rotterdam 25 september 2016

                                    Tegen de wind in behangen (Piet Vroon)

Blog is de afkorting van weblog, ik wist dit niet totdat het internet (wikipedia) me uitsluitsel gaf. Dat tekent mijn digitale analfabetisme. In 2014 werden bijna 76 miljoen blogs geteld, gemaakt in WordPress. Dat tekent mijn overmoed om aan deze oceaan van blogs nog een druppel te willen toevoegen. Blogs kunnen dienen om informatie over te dragen, een dagboek bij te houden, de aandacht te vestigen op een misstand, product of dienst, of om een sociaal netwerk op te bouwen. Mijn blog is een beetje van dat alles, behalve het laatstgenoemde. Ik geef korte impressies van zaken die me bezighouden, vooral in de wetenschap maar ook in de marginalia van het wetenschapsbedrijf zoals het ‘management’ ervan. En wat het sociaal netwerk betreft: ik hou meer van echt werken dan van netwerken.

Piet Vroon was mijn voorganger als voorzitter van de afdeling waarbij ik inmiddels bijna 40 jaar werkzaam ben, Algemene en Gezinspedagogiek, Universiteit Leiden. Piet Vroon was een blogger voordat deze term bestond, met zijn wekelijkse columns in dag- en weekbladen. En hij was even beroemd als berucht vanwege zijn in vitriool gedoopte kroontjespen. Het fileren van misstanden in de wetenschap en het (universitair) beleid was een kolfje naar zijn hand. Hij was ook auteur van het geruchtmakende boek ‘Weg met de psychologie’ waarin hij toen, in 1976, al veel van de huidige kritiek op dit vak scherp verwoordde.

Vroon weg met de psychologieWeg met Piet Vroon

Mijn bewondering voor Vroons talent om in heel kort bestek een boeiend betoog te houden over een theorie of een analyse te maken van een recente ‘ontdekking’ was groot. Maar behalve op bestuurlijk vlak ben ik niet in zijn voetsporen getreden. Ik had de indruk dat hij te weinig onderzoek deed, teveel op het Nederlandse wetenschappelijke en publieke forum was gericht, en soms ook wel teveel rumineerde over de geringe betekenis van de gedragswetenschappen. “Tegen de wind in behangen” was zijn sombere typering van empirisch onderzoek naar menselijk gedrag. Een zeker flagellantisme was hem niet vreemd, net als het gebruik van de hyperbool als stijlfiguur.

Blog Vroon Flagellants

Inmiddels ben ik net als Piet Vroon toch wat pessimistischer geworden en minder zeker van mijn zaak. Natuurlijk, er zijn grote vorderingen gemaakt in het onderzoek naar de ontwikkeling van kinderen en jeugdigen, en hoe deze ontwikkeling wordt beïnvloed door sociale, pedagogische en neurobiologische factoren. Vooral het ontstaan in de afgelopen decennia van een echt interdisciplinaire wetenschap van opvoeding en ontwikkeling is een intellectueel avontuur van formaat.

Toch is er ook nog steeds veel kaf dat het zicht belemmert op de harde korrels gedragswetenschap met blijvende waarde voor de samenleving. Soms lijkt het alsof dit kaf zich exponentieel vermeerdert terwijl echte kennis een meer lineair traject volgt. Dat schiet niet op, zeker niet als schaarse geldmiddelen en jonge talenten worden verkwist in ondermaats en dus nutteloos onderzoek (zie ook www.Opvoeding-Wetenschap.nl). Over kaf en koren in de gedragswetenschappen gaat dit blog bedoeld als persoonlijke noot bij Opvoeding&Wetenschap, en met een accent op constructief maar ook verkwistend werk dat verricht wordt in de (ortho-)pedagogiek, ontwikkelingspsychologie, en kinder- en jeugdpsychiatrie.

Rien van IJzendoorn
Leiden, Rotterdam, 9 september 2016